Wat brengt reageren op onbalans op?

Flexibele toestellen kunnen geld verdienen door kort af te wijken van hun planning wanneer het net uit balans is. Deze pagina legt uit hoe dat werkt en rekent per type toestel na wat dat in het verleden had opgebracht, met echte Belgische prijzen.

← Terug naar Powernaut bij Smart Energy Control

Wat brengt je flexibiliteit op?

Met Dynamisch Plus kan ILSE het laden van je wagen, het opwarmen van je boiler en je thuisbatterij kort laten afwijken van de planning wanneer het stroomnet uit balans is. Hier reken je zelf na wat dat in het verleden had opgebracht, met echte Belgische prijzen.

Een terugrekening, geen belofte. We simuleerden wat ILSE had gedaan met de prijzen van de afgelopen periode. De bedragen zijn wat jij als klant overhoudt: jouw deel (2/3) van de vergoeding, na het effect op je factuur. Wat je echt verdient, hangt af van je toestellen, je verbruik en hoe de markt evolueert. Het verleden is geen garantie voor de toekomst. Pas de schuifjes per toestel aan aan je eigen situatie.

Hoe werkt het?

Elektriciteit wordt de dag ervoor gekocht en verkocht op de EPEX day-ahead markt (DA). Wie in realtime meer of minder verbruikt of injecteert dan gepland, wordt per kwartier afgerekend aan de onbalansprijs van Elia. Die prijs volgt de toestand van het hele Belgische net:

▲ Tekort op het net onbalansprijs meestal boven DA, soms honderden euro's per MWh

Loont: minder verbruiken of meer injecteren. Batterij ontladen, EV-laden of boiler even uitstellen, curtailment van zonnepanelen opheffen.

▼ Overschot op het net onbalansprijs meestal onder DA, bij veel zon vaak negatief

Loont: meer verbruiken of minder injecteren. Batterij laden, EV of boiler vervroegen, zonnepanelen curtailen.

Eén huishouden is te klein om zelf aan die markt deel te nemen; een aggregator zoals Powernaut bundelt duizenden toestellen. De klant krijgtJij krijgt 2/3 van de vergoeding. Wat telt is het verschil tussen onbalansprijs en DA: energie die je verschuift, moet je later inhalen, en dat inhalen kost ongeveer de DA-prijs.

Markt of factuur: wat houdt de klant over?Wat hou je zelf over?

De marktwaarde is het verschil tussen onbalansprijs en DA. Een gezin betaalt echter geen EPEX maar een leveranciersformule plus nettarieven, heffingen en btw. Hoe zwaar dat weegt, hangt af van waar de verschoven energie terechtkomt:

Verschuiven binnen het eigen verbruik (EV of boiler later of vroeger, batterij die eigen verbruik dekt): je neemt dezelfde kWh toch af, dus de vaste kosten vallen weg. Enkel het prijsverschil telt, plus 6% btw.
Via het net (batterij die extra injecteert en later terug laadt): je verkoopt aan injectieprijs en koopt terug aan afnameprijs. Dat verschil is ±€175/MWh, dus de onbalansprijs moet al flink hoger liggen voor dat loont.
Captar: extra afnemen aan hoog vermogen kan je maandpiek verhogen. Een lagere limiet spaart captar, maar laat minder flex toe.

Afname (Trevion Dynamic)1,13 × EPEX + €142,8/MWhincl. distributie Fluvius Imewo, accijns, bijdragen, 6% btw

Injectie0,86 × EPEX − €5/MWhbij EPEX €100: afname €256,2, injectie €81

Capaciteitstarief Fluvius Imewo€63,28 per kW per jaarop de gemiddelde maandpiek, minimum 2,5 kW

In de klantberekening krijgt de klant 2/3 van de onbalansvergoeding (de marktwaarde van de afwijking); daarnaast verandert de gewone factuur volgens het contract. Bron tarieven: SEC contracten-API, september 2026.

Wanneer is onbalans duurder of goedkoper dan DA?

Gemiddeld verschil onbalansprijs − DA (EUR/MWh) per uur van de dag en per maand. Rood = onbalans duurder (▲ op), blauw = goedkoper (▼ af).

Perspectief Captar-limiet Periode Zekerheid voor actie Minimale verwachte winst /MWh

Opbrengst per jaar, per toestel

Netto voor de klant: 2/3 van de onbalansvergoeding, na het effect op de factuur.Volledige marktwaarde van de flex, vóór verdeling. Balk = met voorspelling, streep = met perfecte kennis (het plafond).Balk = wat ILSE met zijn voorspelling had gehaald, streep = het maximum als je achteraf alles had geweten. Instellingen per toestel hieronder.

Eigen modelMet ILSE-voorspelling Elia-signaal Perfecte kennisMaximum (achteraf gezien)

Captar of onbalans? Elektrische wagen

Jaarlijkse onbalansopbrengst voor de klant (eigen model, 2/3 van de vergoeding)voor jou (met ILSE-voorspelling, jouw 2/3 van de vergoeding) bij een begrenzing van het laadvermogen, naast wat dat vermogen extra kost aan capaciteitstarief t.o.v. het minimum van 2,5 kW. Het laadvermogen en het dagbudget komen uit de EV-kaart hierboven.

Onbalansopbrengst Extra captar

Let op: het laden zelf (los van onbalans) aan hoog vermogen kost dezelfde captar. Wie een snellader toch al vol benut, betaalt die captar sowieso; dan is de onbalansopbrengst mooi meegenomen.

Hoe is dit gerekend, en wat zit er niet in?

Per kwartier rekenden we wat ILSE had gedaan met de voorspelling die het een minuut vooraf had. ILSE handelt enkel als het zeker genoeg is en de verwachte winst de moeite waard is. Het maximum toont wat er had ingezeten als je achteraf alle prijzen had gekend.
Verschoven energie haal je later weer in. Dat is gerekend aan de day-ahead-prijs van hetzelfde kwartier; voor de batterij telt ook het rendementsverlies.
Je factuur is gerekend met Trevion Dynamisch en de nettarieven van Fluvius Imewo (september 2026). Een ander contract of netgebied geeft andere bedragen.
Eerder aan de optimistische kant: de instellingen van de voorspelling zijn gekozen op dezelfde periode, en slijtage, reactietijd en het effect dat prijzen minder pieken als veel toestellen tegelijk reageren, zitten er niet in.
Captar: enkel als begrenzing van het vermogen; je echte maandpiek hangt af van je hele huis.

Data: Elia open data (onbalansprijs, PV-profiel), EPEX via energy-charts.info (CC BY 4.0). Meer over ILSE en Powernaut: smartenergycontrol.be/oplossingen/powernaut.

Hoe is dit gerekend, en wat zit er niet in?

Voorspellingen worden genomen 1 minuut voor het kwartier. Het eigen model geeft P(prijs > DA) en een verwachte prijs; Elia geeft P(tekort). Er wordt pas gehandeld als de zekerheid boven de gekozen drempel ligt; het eigen model handelt bovendien enkel als de verwachte winst (met de voorspelde prijs) boven de gekozen marge ligt. Die marge spaart het dagbudget voor de echt goede kwartieren. Let op: de standaardmarge (€50) is gekozen op dezelfde historiek, dus licht optimistisch. Vóór de live start zijn het walk-forward backtestvoorspellingen.
Inhalen van verschoven energie (batterij, EV, boiler) is gerekend tegen de DA-prijs van hetzelfde kwartier; voor de batterij met het gekozen rendement. In klantmodus krijgt de klant 2/3 van de onbalansvergoeding en wordt het effect op de factuur (Trevion Dynamic, Fluvius Imewo) apart meegerekend; in marktmodus de volledige waarde tegen EPEX.
Captar: enkel als begrenzing van het vermogen; de echte maandpiek hangt af van het hele huis.
Zonnepanelen: productie volgens het Belgische PV-profiel van Elia. Curtailen levert de (negatieve) onbalansprijs op; curtailment opheffen gaat over kwartieren waarin de installatie gecurtaild stond omdat de injectieprijs (klant) of DA (markt) negatief was; curtailen telt enkel de kwartieren waarin de installatie anders zou produceren.
Niet inbegrepen: communicatie- en reactietijd, comfortgrenzen in detail, slijtage, en het effect dat prijzen dempen als veel flex tegelijk reageert. Het verleden is geen garantie voor de toekomst.

Data: Elia open data (onbalansprijs, SI-voorspelling, PV), EPEX via energy-charts.info (CC BY 4.0). Modelprestaties: /dashboard.